Ramazan Gölge Oyunu Örnek Uygulama Etkinliği

Millî Eğitim Bakanlığı Temel Eğitim Genel Müdürlüğü tarafından hazırlanan 2026 TYMM İlkokul Örnek Ramazan Etkinlikleri kapsamında yer alan “Gölge Oyunu” etkinliği, öğrencilerin gölge oyununun temel özelliklerini tanımaları, geleneksel kültür unsurlarını fark etmeleri, hayal gücü, iş birliği ve sözlü anlatım becerilerini geliştirmeleri amacıyla tasarlanmış yaratıcı bir drama ve el sanatları çalışmasıdır. Bu etkinlikle öğrenciler, özellikle Ramazan aylarında oynanan Karagöz-Hacivat gölge oyununu tanır ve kendi kuklalarını yaparak sahneleme deneyimi yaşarlar.

Okul Öncesi, İlkokul, Ortaokul, Lise Tüm Ramazan Etkinlikleri için Tıklayınız.

Etkinliğin Amacı

• Geleneksel Türk gölge oyunu Karagöz-Hacivat’ı tanımak

• Gölge oyununun temel özelliklerini ve tarihçesini öğrenmek

• Hayal gücü ve yaratıcılığı geliştirmek

• El becerilerini kullanarak kukla yapma deneyimi kazanmak

• İş birliği içinde çalışma ve grup etkinliği yapma becerisi geliştirmek

• Sözlü anlatım ve drama becerilerini güçlendirmek

• Ramazan eğlencelerinin önemli bir parçası olan gölge oyununu yaşatmak

Gölge Oyunu Hakkında Kısa Bilgi

Gölge Oyunu (Karagöz-Hacivat):

Gölge oyunu, deriden kesilmiş insan, hayvan veya eşya figürlerinin bir ışık kaynağı önünde beyaz bir perde üzerine yansıtılmasıyla oynatılan geleneksel bir Türk seyirlik sanatıdır. En bilinen örneği Karagöz-Hacivat oyunudur.

Gölge oyunu özellikle Ramazan aylarında iftar sonrası oynatılan geleneksel bir eğlencedir.

Etkinlikte Kullanılacak Materyaller

• Perde için: Beyaz çarşaf veya perde, ip, mandal

• Işık için: Projektör, lamba veya güçlü el feneri

• Kukla yapımı için: Siyah karton veya fon kartonu, makas, çubuklar (şiş çubuğu, pipet), yapıştırıcı, bant

• Süsleme için: Renkli kartonlar, sim, pullar (isteğe bağlı)

• Oyun metni için: Basitleştirilmiş Karagöz-Hacivat diyalogları

• Ek malzemeler: Makas, delgeç, ip

Uygulama Süreci

1. Giriş ve Sohbet (15-20 dakika)

Öğretmen, öğrencilere şu sorularla sohbeti başlatır:

• “Hiç gölge oyunu izlediniz mi?”

• “Karagöz-Hacivat’ı duydunuz mu?”

• “Ramazan’da oynanan gölge oyunları hakkında ne biliyorsunuz?”

• “Gölge nasıl oluşur? Hiç duvarda gölgenizi oynattınız mı?”

Öğrencilerin cevapları alındıktan sonra öğretmen, gölge oyunu hakkında kısa bir bilgi verir:

“Gölge oyunu, yüzyıllardır Türk kültüründe önemli bir yere sahiptir. Özellikle Ramazan gecelerinde iftar sonrası kahvehanelerde, konaklarda, evlerde Karagöz-Hacivat oynatılır. Karagöz’le Hacivat’ın komik diyalogları, her yaştan insanı güldürür, eğlendirir. Bugün sizlerle birlikte kendi gölge oyunumuzu hazırlayacağız. Önce Karagöz ve Hacivat’ı tanıyacak, sonra kendi kuklalarımızı yapacak, en sonunda da bir gölge oyunu sahneleyeceğiz.”

2. Karagöz ve Hacivat’ı Tanıma (15 dakika)

Öğretmen, Karagöz ve Hacivat karakterlerini tanıtır:

Karagöz:
“Karagöz, oyunun en önemli karakteridir. Okuma yazması yoktur ama çok zeki ve hazırcevaptır. Hacivat’ın söylediği kelimeleri yanlış anlar, komik durumlara düşer. Halktan biridir, samimi ve içtendir.”

Hacivat:
“Hacivat, biraz okumuş, bilgili görünmeye çalışan bir karakterdir. Arapça ve Farsça kelimelerle konuşur. Karagöz’le sürekli tartışır ama aslında iyi dostturlar.”

Diğer Karakterler:

• Tuzsuz Deli Bekir (sert mizaçlı)

• Beberuhi (cüce, kısa boylu)

• Zenne (kadın karakterler)

• Çelebi (zengin delikanlı)

Öğretmen, basitleştirilmiş bir Karagöz-Hacivat diyaloğu okur:

Örnek Diyalog:

Hacivat: “Hoş geldin Karagöz’üm!”
Karagöz: “Hoş bulduk Hacivat’ım! Ne o, yine bir şey mi oldu?”
Hacivat: “Karagöz’üm, Ramazan geldi, oruç tutacak mısın?”
Karagöz: “Tutmasına tutarım da Hacivat’ım, akşama kadar dayanamam ki!”
Hacivat: “Sabır Karagöz’üm, sabır! Oruç sabır işidir.”
Karagöz: “Sabırlıyım da Hacivat’ım, yemekleri görünce sabrım taşıyor!”
Hacivat: “Ah Karagöz’üm ah, sen hep böylesin işte!”

3. Gölge Perdesi Hazırlığı (15-20 dakika)

Öğretmen ve öğrenciler birlikte gölge perdesini hazırlar:

Perde Kurulumu:

1. Sınıfın bir köşesine veya tahtanın önüne bir ip gerilir

2. Beyaz çarşaf veya perde bu ipe asılır

3. Perdenin yere değmemesine, gergin olmasına dikkat edilir

4. Perdenin arkasına bir masa veya sehpa konur (ışık ve kuklalar için)

5. Perdenin arkasına ışık kaynağı yerleştirilir (projektör, lamba, güçlü fener)

Perde Düzeni:

                    SEYİRCİLER
                        │
                        │
                ┌───────┴───────┐
                │   BEYAZ PERDE  │
                └───────┬───────┘
                        │
                ┌───────┴───────┐
                │   IŞIK KAYNAĞI  │
                └───────┬───────┘
                        │
                ┌───────┴───────┐
                │   KUKLACI     │
                │  (ÖĞRENCİLER)  │
                └───────────────┘

4. Kuklaların Yapımı (30-35 dakika)

Öğrenciler, kendi Karagöz-Hacivat kuklalarını yapar:

Kukla Yapım Aşamaları:

1. Şablon Çizme: Siyah kartona Karagöz ve Hacivat şablonları çizilir

2. Kesme: Şablonlar makasla dikkatlice kesilir

3. Eklemleme: Kol ve bacaklar ayrı kesilip iplikle birleştirilebilir (hareketli kukla için)

4. Çubuk Takma: Kuklaların arkasına çubuk (şiş çubuğu, pipet) yapıştırılır

5. Süsleme: Renkli kartonlarla detaylar eklenebilir (isteğe bağlı)

Basit Kukla Şablonu (Karagöz):

        ╱╲
       ╱  ╲
      ╱    ╲
     ╱  ☻   ╲
    ╱  ----  ╲
   ╱   |  |   ╲
  ╱    |  |    ╲
 ╱_____|  |_____╲
      |____|
      |    |
      |    |
      |    |
      |____|

Alternatif Malzemeler:

• Hazır çıktı alınıp boyanabilir

• Renkli elişi kağıtları kullanılabilir

• Dondurma çubuklarına yapıştırılabilir

• Keçe veya kumaş da kullanılabilir

5. Oyun Metninin Hazırlanması (15-20 dakika)

Öğrenciler, küçük gruplar halinde kısa bir oyun metni hazırlar:

Basit Oyun Metni Örneği:

Sahne: Ramazan’da Karagöz-Hacivat

Perde açılır, Hacivat gelir.

Hacivat: “Yine bir akşam, yine bir iftar vakti. Ramazan geldi hoş geldi!”

Karagöz girer.

Karagöz: “Hacivat! Hacivat! Yetiş, çok acıktım!”

Hacivat: “Sabret Karagöz’üm, ezan okunmak üzere.”

Karagöz: “Sabredemiyorum Hacivat’ım, burnuma pidelerin kokusu geliyor.”

Hacivat: “Biraz bekle, hep birlikte orucumuzu açacağız.”

Karagöz: “Peki Hacivat’ım, senin hatırın için sabredeyim.”

Ezan sesi duyulur.

Karagöz: “Ezan okundu! Hadi iftara!”

Karagöz sevinçle kaçar, Hacivat güler.

Hacivat: “Ah şu Karagöz, yine bildiğin gibi! Haydi seyirciler, iftarınız mübarek olsun!”

Perde kapanır.

6. Gölge Oyunu Provası (20 dakika)

Gruplar, hazırladıkları oyunları perde arkasında prova eder:

• Kuklaların perdeye nasıl tutulacağı gösterilir

• Işık kaynağının açısı ayarlanır

• Seslendirme çalışması yapılır

• Sırayla perde arkasına geçip kuklaları oynatırlar

Gölge Oyunu Teknikleri:

• Kuklalar perdeye ne kadar yakın tutulursa, görüntü o kadar net olur

• Kuklalar perdeye değdirilmeden, hafif arkada tutulur

• Seslendirme yapan kişi, kuklayı oynatan kişi olabilir veya ayrı bir kişi olabilir

• Birden fazla kukla varsa, her öğrenci bir kuklayı oynatabilir

7. Gölge Oyunu Gösterisi (25-30 dakika)

Gruplar sırayla gölge oyunlarını sahneler:

• Seyirciler (diğer öğrenciler) perdenin önünde oturur

• Işıklar söndürülür (gölge daha belirgin olur)

• Perde arkasındaki ışık yakılır

• Her grup kendi oyununu oynar

• Oyun sonunda oyuncular perdenin önüne çıkarak selam verir

Gösteri Sırası:

1. Grup, oyunun adını söyler

2. Oyun başlar (2-3 dakika)

3. Oyun biter, alkışlanır

4. Sonraki grup hazırlanır

8. İzleme ve Değerlendirme (15 dakika)

Tüm oyunlar bittikten sonra öğrencilerle değerlendirme yapılır:

• “En çok hangi oyunu beğendiniz? Neden?”

• “Kuklaları oynatırken zorlandınız mı?”

• “Karagöz’le Hacivat’ın en komik yanı neydi?”

• “Gölge oyunu yapmak size neler hissettirdi?”

• “Ramazan’da gölge oyunu izlemek ister misiniz?”

Öğrencilerin cevapları alındıktan sonra öğretmen kısa bir özet yapar:

“Bugün geleneksel sanatımız olan gölge oyununu öğrendik. Karagöz’le Hacivat’ı tanıdık, kendi kuklalarımızı yaptık, oyunlar sahneledik. Bu güzel geleneğin Ramazan ayına neşe kattığını, insanları bir araya getirdiğini gördük. İnşallah Ramazan’da ailenizle birlikte de gölge oyunu oynar, bu geleneği yaşatırsınız.”

Farklı Yaş Gruplarına Uyarlamalar

Okul Öncesi (4-6 yaş)

• Kukla yapımı çok basit tutulur (tek parça, eklemsiz)

• Hazır hayvan figürleri kullanılabilir

• Perde yerine duvar kullanılabilir

• Çocuklar sadece ellerini kullanarak gölge oyunu yapabilir

• Öğretmen rehberliğinde basit hikayeler canlandırılır

İlkokul 1-2. Sınıf

• Basit kukla şablonları kullanılır

• 2-3 cümlelik diyaloglar yazılır

• Öğretmen rehberliğinde oyun hazırlanır

• Gruplar küçük tutulur

• Hayvan figürleri de kullanılabilir

İlkokul 3-4. Sınıf

• Hareketli kuklalar yapılabilir (kol-bacak eklemli)

• Kısa diyaloglar öğrenciler tarafından yazılır

• Karagöz-Hacivat karakterleri aslına uygun hazırlanır

• Perde ve ışık düzeneği öğrenciler tarafından kurulur

• Gösteri diğer sınıflara sunulabilir

Ortaokul (5-8. sınıf)

• Daha karmaşık kuklalar yapılabilir (deri kullanılabilir)

• Özgün senaryolar yazılır

• Müzik ve ses efektleri eklenir

• Birden fazla perde ve ışık kullanılabilir

• Okul genelinde gölge oyunu şenliği düzenlenebilir

Genişletilmiş Etkinlik Önerileri

1. Karagöz-Hacivat Müzesi

Sınıfta küçük bir Karagöz-Hacivat müzesi kurulur:

• Öğrencilerin yaptığı kuklalar

• Karagöz-Hacivat kitapları

• Gölge oyunu tarihiyle ilgili bilgiler

• Eski Karagöz-Hacivat resimleri

2. Karagöz-Hacivat Köşesi

Sınıfın bir köşesi sürekli Karagöz-Hacivat köşesi olarak düzenlenir:

• Küçük bir perde asılı kalır

• Kuklalar bu köşede sergilenir

• Teneffüslerde öğrenciler kuklaları oynatabilir

3. Aile Katılımı

Öğrenciler, evde aileleriyle birlikte gölge oyunu hazırlar:

• Basit kuklalar yapılır

• Kısa bir oyun yazılır

• Aile bireyleri rolleri paylaşır

• Oyunun videosu çekilip sınıfta izlenebilir

4. Karagöz-Hacivat Yarışması

Okul genelinde Karagöz-Hacivat yarışması düzenlenir:

• En iyi kukla

• En iyi oyun metni

• En iyi sahneleme

• En komik diyalog kategorilerinde değerlendirme yapılır

5. Geleneksel Sanatlar Günü

Gölge oyunu etkinliği, diğer geleneksel sanatlarla birleştirilir:

• Hacivat-Karagöz gösterisi

• Meddah anlatımı

• Orta oyunu

• Geleneksel müzik dinletisi

Basit Karagöz-Hacivat Diyalogları

Diyalog 1: Ramazan Pidesi

Hacivat: “Karagöz’üm, Ramazan pidesi aldın mı?”
Karagöz: “Almasına aldım da Hacivat’ım, sıcak sıcak yemeyi düşünüyorum.”
Hacivat: “Biraz bekle, iftar vakti gelsin.”
Karagöz: “Pidenin kokusu bile doyuruyor insanı.”
Hacivat: “Öyle deme, asıl iftarda tadına varacaksın.”

Diyalog 2: Sahur

Hacivat: “Karagöz’üm, sahura kalktın mı?”
Karagöz: “Kalkmasına kalktım ama Hacivat’ım, gözlerim bir türlü açılmadı.”
Hacivat: “Davulcu gelmedi mi?”
Karagöz: “Geldi de Hacivat’ım, davul sesiyle uyandım ama tekrar uyudum.”
Hacivat: “Ah Karagöz’üm ah, sen yine bildiğin gibi.”

Diyalog 3: Teravih

Hacivat: “Karagöz’üm, teravihe gidelim mi?”
Karagöz: “Gidelim de Hacivat’ım, 20 rekat çok değil mi?”
Hacivat: “Kılmaya alışırsın, hem sevabı çok.”
Karagöz: “Peki Hacivat’ım, senin hatırın için geliyorum ama uyursam uyandır.”
Hacivat: “Korkarım ki sen uyursan ben de uyurum Karagöz’üm!”

Kukla Yapım Şablonu (Öğretmen İçin)

╔══════════════════════════════════════════════════════════╗
║                 KARAGÖZ KUKLA ŞABLONU                     ║
╠══════════════════════════════════════════════════════════╣
║                                                          ║
║                      ┌─────┐                             ║
║                     │  ☻  │   (Kafa)                     ║
║                     └──┬──┘                              ║
║                        │                                  ║
║                   ┌────┴────┐   (Gövde)                   ║
║                   │         │                              ║
║              ┌────┴────┐ ┌──┴────┐                        ║
║              │   Kol   │ │  Kol  │                        ║
║              └────┬────┘ └──┬────┘                        ║
║                   │         │                              ║
║              ┌────┴────┐ ┌──┴────┐                        ║
║              │  Bacak  │ │ Bacak │                        ║
║              └─────────┘ └───────┘                        ║
║                                                          ║
║  Not: Tüm parçalar ayrı ayrı kesilir, iplikle birleştirilir ║
║  Arka tarafa hareket çubukları yapıştırılır                ║
║                                                          ║
╚══════════════════════════════════════════════════════════╝

Öğretmenlere Yönelik İpuçları

1. Basit Başlayın: İlk kez yapıyorsanız basit kuklalarla başlayın. Hareketli kuklalar daha zordur.

2. Işık Ayarı: İyi bir gölge için ışığın perdeye doğru açıda olması önemlidir. Deneme yaparak en iyi açıyı bulun.

3. Seslendirme: Seslendirme yaparken öğrencilerin anlaşılır konuşmasına dikkat edin. Çok hızlı konuşmamalılar.

4. Grup Çalışması: Grupları oluştururken farklı yetenekleri dengeleyin. Bir öğrenci kuklayı oynatırken diğeri seslendirme yapabilir.

5. Provaya Zaman Ayırın: Öğrencilerin perde arkasında rahat etmeleri için prova yapmalarına izin verin.

6. Karanlık Oda: Gölgelerin daha iyi görünmesi için sınıfı mümkün olduğunca karartın.

Velilere Bilgilendirme Notu

Değerli Velilerimiz,

Okulumuzda Ramazan ayı etkinlikleri kapsamında "Gölge Oyunu" adlı bir
etkinlik gerçekleştirdik. Bu etkinlikte öğrencilerimiz:

- Geleneksel Türk gölge oyunu Karagöz-Hacivat'ı tanıdılar
- Karagöz ve Hacivat kuklalarını kendileri yaptılar
- Gölge oyunu perdesi hazırladılar
- Kısa oyun metinleri yazıp sahnelediler

Bu etkinlik sayesinde öğrencilerimiz:
- Geleneksel sanatlarımızı tanıma fırsatı buldular
- El becerilerini geliştirdiler
- Yaratıcılıklarını kullandılar
- Grup çalışması deneyimi kazandılar
- Ramazan eğlencelerinin önemli bir parçasını öğrendiler

Sizlerden ricamız, evde çocuğunuzla birlikte gölge oyunu oynamanız,
ona Karagöz-Hacivat hakkında bildiklerinizi anlatmanızdır. Çocuğunuzun
yaptığı kuklalarla evde küçük bir perde kurup birlikte oyun
sahneleyebilirsiniz.

Ramazan ayının birlik, beraberlik ve kültürel zenginliklerimizi
yaşama duygularını hep birlikte hissetmek dileğiyle...

Saygılarımızla,
Sınıf Öğretmeni

Değerlendirme Formu

Sonuç

“Gölge Oyunu” etkinliği, öğrencilerin geleneksel Türk sanatlarından biri olan Karagöz-Hacivat’ı tanımaları, kendi kuklalarını yaparak yaratıcılıklarını geliştirmeleri ve gölge oyunu sahneleyerek drama becerilerini kullanmaları açısından son derece zengin bir çalışmadır.

Bu etkinlik sayesinde öğrenciler:

• Karagöz-Hacivat başta olmak üzere gölge oyunu geleneğini tanır

• El becerilerini kullanarak kukla yapma deneyimi kazanır

• Yaratıcı düşünme ve hikaye yazma becerileri gelişir

• Grup çalışması yaparak iş birliği içinde olmayı öğrenir

• Sahneleme ve drama becerilerini kullanır

• Ramazan eğlencelerinin kültürel boyutunu fark eder

• Geleneksel sanatlarımıza karşı ilgi ve farkındalık kazanır

Gölge oyunu, sadece bir etkinlik değil, aynı zamanda kültürel mirasımızın önemli bir parçasıdır. Bu etkinlikle öğrenciler, geçmişten günümüze gelen bu güzel geleneği tanır, yaşatır ve gelecek nesillere aktarma bilinci kazanır.