Ramazan Ayı Terminolojisi Sözlüğü ve Etkinlik Örneği

Millî Eğitim Bakanlığı Temel Eğitim Genel Müdürlüğü tarafından hazırlanan 2026 TYMM Ramazan Etkinlikleri kapsamında, öğrencilerin Ramazan ayına özgü kavramları öğrenmeleri ve anlamalarını kolaylaştırmak amacıyla hazırlanmış bir sözlüktür. Bu sözlükte Ramazan ayıyla ilgili temel kavramlar, anlamları ve kısa açıklamalarıyla birlikte sunulmuştur.

Nasıl Kullanılır?

Sözlük alfabetik sıraya göre düzenlenmiştir.

Her kavramın yanında anlamı ve kısa bir açıklaması bulunmaktadır.

Öğrencilerin yaş seviyelerine uygun, sade ve anlaşılır bir dil kullanılmıştır.

Sözlük, Ramazan boyunca sınıf panosunda asılı kalabilir veya öğrencilere dağıtılabilir.

A

Bayram

Sevinç ve paylaşma günüdür. Ramazan ayının bitmesiyle kutlanır. İnsanlar birbirini ziyaret eder, büyüklerin elleri öpülür, küçüklere harçlık verilir, tatlılar ikram edilir.

Bayram Alayı

Eskiden yapılan büyük ve renkli bayram törenleridir. Padişahlar ve devlet büyükleri bayram namazına bu alaylarla giderdi.

Bayram Namazı

Ramazan Bayramı sabahı kılınan özel bir namazdır. Camilerde cemaatle kılınır, bayramın başladığını müjdeler.

Bayram Salası

Bayram sabahı camilerden okunan, bayramın geldiğini müjdeleyen özel ezgidir.

Bereket

Bolluk, güzellik ve iyilik demektir. Ramazan sofraları bereketlidir, yapılan iyilikler bereketlenir.

C

Cami

Müslümanların ibadet etmek için toplandığı yerdir. Ramazan’da camiler ışıl ışıl olur, mahyalar asılır, teravih namazları kılınır, mukabele okunur.

D

Davul (Ramazan Davulu)

Sahurda insanları uyandırmak için çalınan davuldur. Ramazan davulcusu gece sokak sokak dolaşır, davul çalar ve mani söyler.

Diş Kirası

Eskiden iftara gelen misafirlere verilen küçük hediyelerdir. Misafirleri mutlu etmek, iftar sofrasının bereketini paylaşmak için yapılırdı.

Dua

Allah’a yalvarma, niyaz etme, dilekte bulunmadır. Ramazan’da özellikle iftar vakti ve Kadir Gecesi’nde dualar kabul olur.

E

Erzak

Uzun süre saklanabilen yiyeceklerin genel adıdır. Ramazan’da ihtiyaç sahiplerine erzak yardımı yapılır, erzak kolileri hazırlanır.

Ezan

Namaz vaktinin geldiğini haber veren çağrıdır. Ramazan’da iftar vakti ezanla birlikte oruç açılır.

F

Fener (Ramazan Feneri)

Ramazan ayında evleri, sokakları süslemek için kullanılan ışıklı süslemelerdir. Özellikle çocuklar tarafından sevilir.

Fidye

Sağlık nedeniyle oruç tutamayanların, bunun yerine ihtiyacı olanlara yaptığı yardımdır. Her tutulamayan gün için bir kişinin bir günlük yemek bedeli verilir.

Fitre (Sadaka-i Fitır)

Ramazan sonunda, bayramdan önce ihtiyaç sahiplerine ulaştırılan yardımdır. Her Müslümanın vermesi gereken bir sadakadır.

G

Gölge Oyunu (Karagöz-Hacivat)

Deriden kesilmiş figürlerin bir perde arkasında oynatıldığı geleneksel bir seyirlik sanattır. Özellikle Ramazan gecelerinde oynatılır.

Güllaç

Ramazan ayına özgü, sütlü ve güllü bir tatlıdır. İftar sofralarının vazgeçilmez tatlılarındandır.

Gümüş (Ramazan Topu)

Eskiden iftar vaktini haber vermek için atılan top sesidir. Top sesi duyulunca oruç açılırdı.

H

Hatim

Kur’an-ı Kerim’in baştan sona kadar okunup bitirilmesidir. Ramazan’da hatim indirmek çok sevaptır.

Hurma

İftar sofralarının vazgeçilmez meyvesidir. Peygamber Efendimiz orucunu hurmayla açardı. Ramazan’da hurma tüketmek sünnettir.

İ

İbadet

Allah’a kulluk etmek, O’nun emirlerini yerine getirmektir. Ramazan’da oruç tutmak, namaz kılmak, dua etmek ibadettir.

İftar

Akşam olunca orucun açılmasıdır. Ailelerin birlikte sofraya oturduğu, birlik ve beraberliğin yaşandığı mutlu bir zamandır.

İftar Sofrası

Oruç açılan, aile fertleri ve misafirlerin bir araya geldiği bereketli sofradır.

İmsak

Orucun başladığı zamandır. Bu saatten sonra akşama kadar bir şey yenilmez içilmez.

İmsakiye

Sahur ve iftar saatlerini gösteren çizelgedir. İnsanlar buna bakarak günlük ibadetlerini planlar.

İnfak

Elindekini başkalarıyla paylaşmaktır. Bu bazen para bazen bir kap yemek, bazen de bir gülümseme olabilir.

İtikâf

Ramazan’ın son on gününde camide ibadet için kalmaktır. İtikâfta kişi kendini tamamen ibadete verir.

İyilik

Karşılık beklemeden yapılan güzel davranıştır. Ramazan iyilik ayıdır.

K

Kadir Gecesi

Kur’an-ı Kerim’in indirilmeye başlandığı mübarek gecedir. Bin aydan daha hayırlıdır. Ramazan ayının içindedir.

Kandil

Mübarek gecelere verilen isimdir. Ramazan ayında Kadir Gecesi kandildir.

Kandil Simidi

Kandil gecelerinde komşulara, dostlara dağıtılan özel bir simittir. Paylaşmanın ve sevginin simgesidir.

Karagöz

Gölge oyununun baş karakteridir. Okuma yazması yoktur ama hazırcevap ve nüktedandır.

Keffaret

Bilerek bozulan oruç için yapılan telafi ve sorumluluk hatırlatmasıdır.

Komşuluk

Komşular arasındaki ilişkidir. Ramazan’da komşular birbirine iftarlık götürür, ziyaretleşir, yardımlaşır.

M

Mahya

Camilerin minareleri arasına asılan ışıklı yazılardır. Ramazan gecelerini ışıl ışıl gösterir. “Hoş geldin Ramazan”, “Oruç tut sıhhat bul” gibi mesajlar yazar.

Mani (Ramazan Manisi)

Davulcuların sahurda söylediği eğlenceli ve kafiyeli sözlerdir. Genellikle dört dizeden oluşur.

Meddah

Taklitler yaparak, hikâyeler anlatarak insanları eğlendiren geleneksel gösteri sanatçısıdır.

Mihrap

Camilerde imamın namaz kıldırırken durduğu, kıbleyi gösteren yerdir.

Minare

Camilerde ezan okumak için yapılmış yüksek kulelerdir. Ramazan’da mahya ışıkları minareler arasına asılır.

Minber

Camilerde hutbe okumak için çıkılan merdivenli yüksek yerdir.

Misafir

Bir eve konuk olarak gelen kişidir. Ramazan’da misafir ağırlamak, iftara davet etmek çok sevaptır.

Misafirperverlik

Konuklara iyi davranma, onları en güzel şekilde ağırlama sanatıdır. Türk kültürünün önemli bir parçasıdır.

Mukabele

Bir kişinin Kur’an okuması, diğerlerinin de onu kitaptan takip etmesidir. Ramazan’da camilerde yapılır.

N

Niyet

Bir şeyi yapmaya karar verme, kalben istemedir. Oruç tutmaya niyet etmek gerekir.

O

Oruç

Sabah erkenden (imsak) akşama (iftar) kadar yemek ve içmekten uzak durmaktır. Sabırlı olmayı, açların halini anlamayı öğretir. İslam’ın beş şartından biridir.

P

Paylaşma

Elindekini başkalarıyla birlikte kullanma, ikram etmedir. Ramazan’ın en önemli değerlerindendir.

Pide (Ramazan Pidesi)

Ramazan ayına özel yapılan, üzeri susamlı, yumurtalı yumuşak bir ekmektir. İftar sofralarının vazgeçilmezidir.

R

Ramazan

Hicri takvimin dokuzuncu ayıdır. Paylaşmanın, sabrın, yardımlaşmanın hatırlandığı, insanların birbirine daha çok yardım ettiği, Kur’an-ı Kerim’in indirilmeye başlandığı mübarek aydır.

Ramazan Bayramı

Ramazan ayının bitiminde üç gün boyunca kutlanan dini bayramdır. Şeker Bayramı olarak da bilinir.

Ramazan Davulu

Sahurda insanları uyandırmak için çalınan, mahallede neşe oluşturan davuldur.

Ramazan İlâhisi

Teravih namazı aralarında söylenen huzur verici ezgilerdir.

Ramazan Manisi

Davulcuların sahurda söylediği eğlenceli ve kafiyeli sözlerdir.

Ramazan Pidesi

Bu aya özel yapılan, iftar sofralarının vazgeçilmezi olan yumuşak ekmektir.

Ramazan Topu

Eskiden iftar vaktini haber vermek için atılan top sesidir.

Ramazaniyelik

İftar ve sahur için yapılan mutfak alışverişi ve hazırlanan yiyeceklerdir.

S

Sabır

Zorluklara, sıkıntılara karşı dayanma gücüdür. Oruç sabırlı olmayı öğretir.

Sadaka

İhtiyacı olan birine yapılan her türlü yardımdır. Küçük bir yardım bile birini çok mutlu edebilir.

Sadaka Taşı

Eskiden yardımların kimse görmeden gizlice bırakıldığı taşlardır. Kimse kimseyi utandırmadan yardım ederdi.

Sahur

Oruç tutmadan önce, gece (imsaktan önce) yenilen yemektir. Gün boyu daha rahat oruç tutabilmek için enerji verir.

Sahur Duası

Sahurda yapılan dua. “Niyet ettim Allah rızası için oruç tutmaya” denir.

Sela

Camide önemli zamanlarda okunan özel ezgidir. Bayram sabahları selâ okunur.

Ş

Şadırvan

Camilerde abdest almak için yapılmış, musluklu ve havuzlu yerdir.

Şeker Bayramı

Ramazan Bayramı’na halk arasında verilen isimdir. Çocuklara şeker, lokum ikram edildiği için bu adı almıştır.

Şükür

Sahip olunan nimetlerden dolayı Allah’a teşekkür etmedir. Ramazan şükür ayıdır.

T

Tekne Orucu

Çocukların oruca alışmak için öğlene kadar tuttukları kısa ve tatlı deneme orucudur.

Teravih Namazı

Ramazan akşamlarında yatsı namazından sonra kılınan 20 rekatlık özel bir namazdır. Camilerde cemaatle kılınır, çocuklar da katılır.

Tokmak

Davulu çalmak için kullanılan, başlıklı çubuktur.

Y

Yardımlaşma

Birbirine yardım etme, ihtiyaç sahiplerine destek olmadır. Ramazan yardımlaşma ayıdır.

Z

Zekât

Zenginlerin sahip olduğu mal ve paranın kırkta birini (1/40) ihtiyaç sahiplerine vermesidir. İslam’ın beş şartından biridir. Ramazan’da zekât vermek daha çok sevaptır.

Zimem Defteri

Eskiden bakkallardaki borç defteridir. Bazı insanlar gizlice bu defterleri alır, borçları öder, kimse kimseye borçlu kalmazdı. Bu güzel bir Ramazan geleneğidir.

Ziyaret

Birini görmeye gitme. Bayramlarda akraba, dost, komşu ziyaretleri yapılır.

Sınıf İçi Kullanım Önerileri

1. Kelime Duvarı: Bu sözlükteki kavramları büyük harflerle yazıp sınıf panosuna asın. Her gün bir kavramı açıklayın.

2. Kavram Kartları: Her kavram için bir kart hazırlayın. Bir tarafa kavram, diğer tarafa anlamını yazın. Öğrenciler eşleştirme oyunu oynayabilir.

3. Ramazan Sözlüğü Defteri: Her öğrenciye küçük bir defter verin. Her gün yeni bir kavram öğrenip defterlerine yazsınlar.

4. Kavram Avı: Sözlükteki kavramları evde, mahallede, camide gözlemlemelerini isteyin. Gözlemlerini sınıfta paylaşsınlar.

5. Kavram Bulmacası: Sözlükteki kavramlarla kelime avı, bulmaca, çengel bulmaca hazırlayın.

Bu sözlük, Millî Eğitim Bakanlığı Temel Eğitim Genel Müdürlüğü tarafından hazırlanan 2026 TYMM Ramazan Etkinlikleri kapsamında, öğrencilerin Ramazan ayına özgü kavramları öğrenmeleri ve anlamalarını kolaylaştırmak amacıyla hazırlanmıştır. Ramazan ayı boyunca kullanılmak üzere sınıflara dağıtılabilir, panolara asılabilir veya öğrencilere bireysel olarak verilebilir.